Enerji hatları iki farklı eksende sınıflandırılır: fiziksel uygulamada havai ve yeraltı hatları; şebeke işlevinde ise dağıtım/nakil ve iletim hatları öne çıkar. OG hatlar çoğunlukla dağıtım ve tesis bağlantılarında, YG iletim hatları ana şebekede enerji taşımada kullanılır. Havai veya yeraltı seçimi ise güzergâh, saha ve bağlantı koşullarına göre yapılır.
Enerji Hatları Nasıl Sınıflandırılır?
Enerji hatlarını tek bir “çeşitler” listesi içerisinde değerlendirmek teknik kavramların birbirine karışmasına neden olabilir.
Örneğin havai enerji hattı ile OG enerji nakil hattı aynı sınıflandırmanın iki alternatifi değildir.
Havai ve yeraltı, hattın fiziksel olarak nasıl tesis edildiğini açıklar.
OG ve YG ise hattın gerilim seviyesi ve elektrik şebekesindeki işleviyle ilişkilidir.
Bu nedenle bir enerji hattı;
- OG havai,
- OG yeraltı,
- YG havai,
- proje koşullarına göre YG yeraltı
yapıda olabilir.
Bir hattın doğru tanımı yapılırken yalnızca iletkenlerin direk üzerinde veya toprak altında bulunmasına bakmak yeterli değildir. Gerilim seviyesi, başlangıç-bitiş noktaları ve şebekedeki görevi de birlikte değerlendirilmelidir.
Havai Enerji Hattı Nedir?
Havai enerji hattında elektrik iletkenleri direk veya kule sistemleri üzerinden belirli açıklıklarla taşınır.
Projenin gerilim seviyesine ve işlevine göre havai hat içerisinde;
- direk veya kuleler,
- iletkenler,
- izolatörler,
- bağlantı donanımları,
- toprak veya koruma iletkenleri
gibi farklı bileşenler bulunabilir.
Havai uygulamalar hem dağıtım hem de iletim sistemlerinde kullanılabilir.
Bu nedenle sahada direk üzerinde bir enerji hattı görülmesi, hattın tek başına “iletim hattı” olduğunu göstermez. OG dağıtım altyapısında da havai enerji hatları kullanılabilir.
Hattın sınıfının anlaşılması için gerilim seviyesi ve şebekedeki bağlantı amacı da bilinmelidir.
Havai hat hangi koşullarda değerlendirilebilir?
Havai çözüm özellikle güzergâh boyunca direk veya kule yerleşimine uygun fiziksel koridor bulunduğu projelerde değerlendirilebilir.
Kararda;
- arazi yapısı,
- hat uzunluğu,
- yol, vadi veya farklı tesis geçişleri,
- yerleşim yoğunluğu,
- çevresel yükler,
- direk yerleşimi,
- işletme ve müdahale erişimi
birlikte ele alınır.
Havai hattın her projede otomatik olarak daha uygun veya daha ekonomik olduğu varsayılmamalıdır. Gerçek çözüm güzergâha göre belirlenir.
Yeraltı Enerji Hattı Nedir?
Yeraltı enerji hattında elektrik enerjisi, güzergâh boyunca uygun enerji kabloları üzerinden toprak altında veya projeye uygun kablo altyapısı içerisinde taşınır.
Yeraltı uygulamasında direkler yerine kablo güzergâhı ön plana çıkar.
Projenin yapısına göre;
- enerji kabloları,
- kablo koruma altyapısı,
- ek ve başlık sistemleri,
- kablo geçişleri,
- bağlantı noktaları
sistemin parçaları olabilir.
Yeraltı hatları da yalnızca tek bir gerilim seviyesine özgü değildir.
Özellikle OG dağıtım ve tesis bağlantılarında yaygın bir uygulama biçimidir. Projenin teknik koşullarına göre daha yüksek gerilim seviyelerinde de kablo çözümleri değerlendirilebilir.
Yeraltı hat hangi koşullarda değerlendirilebilir?
Yeraltı enerji hattı;
- yoğun yapılaşmanın bulunduğu alanlarda,
- direk koridorunun uygun olmadığı güzergâhlarda,
- tesis içi bağlantılarda,
- belirli yol veya altyapı geçişlerinde,
- fiziksel alan kullanımının sınırlandığı projelerde
gündeme gelebilir.
Ancak hattın görünmemesi, tasarımın daha basit olduğu anlamına gelmez.
Kablo güzergâhı, zemin ve kazı koşulları, kablonun elektriksel ve termal çalışma koşulları, ek ve sonlandırmalar ile gelecekteki müdahale erişimi proje aşamasında birlikte değerlendirilmelidir.
Havai ve Yeraltı Enerji Hattı Nasıl Seçilir?
Havai ve yeraltı arasında bütün projeler için geçerli tek bir doğru çözüm yoktur.
| Kriter | Havai hat | Yeraltı hattı |
|---|---|---|
| Fiziksel uygulama | Direk/kule ve açık iletken güzergâhı | Kablo güzergâhı |
| Alan ihtiyacı | Hat koridoru ve direk noktaları önemlidir | Kazı ve kablo koridoru önemlidir |
| Görsel etki | Hat ve direkler görünür | Hat büyük ölçüde zemin altında kalır |
| Saha erişimi | Hat elemanları gözle daha doğrudan izlenebilir | Kablo güzergâhına erişim planlanmalıdır |
| Arazi etkisi | Direk açıklıkları ve topoğrafya önemlidir | Zemin, kazı ve geçiş koşulları önemlidir |
| Elektrik tasarımı | İletken, direk, açıklık ve mekanik yükler | Kablo, ek, başlık ve termal koşullar |
| Tercih kararı | Güzergâh ve şebeke gereksinimine bağlı | Güzergâh ve şebeke gereksinimine bağlı |
Karar yalnızca ilk yatırım bedeline bakılarak verilmemelidir.
Güzergâhın tamamı, uygulama yapılacak çevre, bağlantı noktaları, işletme erişimi ve gelecekteki müdahale gereksinimleri birlikte değerlendirilmelidir.
OG Enerji Nakil Hattı Ne Anlama Gelir?
OG enerji nakil hattı ifadesi, orta gerilim seviyesinde enerjinin bir tesis, trafo merkezi, üretim noktası veya dağıtım bağlantısı arasında taşındığı hatları tanımlamak için sektörde kullanılabilir.
OG hatlar çoğunlukla dağıtım ve tesis bağlantı altyapısıyla ilişkilidir.
Bu hatlar;
- havai,
- yeraltı kablolu,
- güzergâha göre iki uygulamanın birlikte kullanıldığı
yapıda olabilir.
Örneğin bir üretim tesisi ile bağlantı noktası arasında güzergâhın açık arazi bölümünde havai, tesis veya yoğun altyapı bölümünde ise yeraltı kablo çözümü gündeme gelebilir.
Bu nedenle “OG enerji nakil hattı” dendiğinde hattın otomatik olarak havai olduğu düşünülmemelidir.
YG Enerji İletim Hattı Ne Anlama Gelir?
YG enerji iletim hatları, elektrik enerjisinin üretim tesisleri, trafo merkezleri ve ana şebeke bağlantı noktaları arasında yüksek gerilim seviyesinde taşınmasını sağlayan altyapılardır.
İletim hattı tasarımında;
- gerilim seviyesi,
- taşınacak güç,
- güzergâh,
- direk ve temel yapısı,
- iletken sistemi,
- açıklıklar,
- saha ve çevresel koşullar,
- hat uçlarındaki bağlantılar
birlikte değerlendirilir.
Serveran Enerji'nin Enerji Nakil ve İletim Hatları hizmeti de yüksek gerilim seviyesindeki bu hatların güzergâh, direk-temel, iletken, bağlantı, test ve devreye alma süreçlerine odaklanır.
OG ve YG Hat Ayrımı Neden Havai/Yeraltı Ayrımından Farklıdır?
Bu kavramların karıştırılmasının temel nedeni hepsinin günlük dilde “hat türü” olarak ifade edilmesidir.
Oysa iki ayrı soru sorulmalıdır.
Birinci soru: Hat fiziksel olarak nasıl uygulanıyor?
Cevap:
- havai,
- yeraltı.
İkinci soru: Hat elektrik sisteminde hangi gerilim ve işlev düzeyinde çalışıyor?
Cevap:
- dağıtım/nakil,
- iletim.
Bu ayrım sayesinde şu ifadelerin neden birlikte kullanılabildiği daha açık hale gelir:
OG havai dağıtım hattı: Orta gerilim seviyesinde direkler üzerinden ilerleyen dağıtım veya bağlantı hattı.
OG yeraltı hattı: Orta gerilim seviyesinde kabloyla oluşturulan dağıtım veya tesis bağlantısı.
YG havai iletim hattı: Yüksek gerilim seviyesinde direk veya kulelerle oluşturulan ana enerji iletim altyapısı.
YG yeraltı kablo hattı: Projenin bağlantı, güzergâh ve saha koşullarına göre yüksek gerilim seviyesinde kabloyla oluşturulan hat bölümü.
Bu nedenle proje tarif edilirken yalnızca “havai” veya yalnızca “YG” demek hattın bütün teknik niteliğini açıklamaz.
Aynı Projede Havai ve Yeraltı Hat Birlikte Kullanılabilir mi?
Evet. Güzergâhın tamamında aynı fiziksel uygulamanın kullanılması zorunlu değildir.
Bir enerji hattının belirli bölümü açık arazi üzerinden havai devam ederken;
- yoğun yapılaşma,
- yol geçişi,
- tesis bağlantısı,
- fiziksel koridor kısıtı
bulunan başka bir bölümünde yeraltı kablo uygulaması değerlendirilebilir.
Bu tür çözümde havai ve yeraltı bölümleri birbirinden bağımsız tasarlanmaz.
Geçiş noktaları, koruma düzeni, kablo sonlandırmaları ve hattın bütünü birlikte projelendirilmelidir.
Enerji Hattı Tipini Belirleyen Teknik Kriterler Nelerdir?
Bir hattın teknik uygulama türü, yalnızca “havai mi yeraltı mı?” sorusuyla belirlenmez.
Gerilim Seviyesi ve Şebekedeki İşlev
Öncelikle hattın hangi gerilim seviyesinde çalışacağı ve elektrik sisteminde ne görev üstleneceği belirlenmelidir.
Bir dağıtım bağlantısıyla ana iletim sistemi aynı tasarım koşullarına sahip değildir.
Güzergâh ve Arazi Koşulları
Hattın başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki güzergâh;
- arazi eğimi,
- vadiler,
- yollar,
- mevcut altyapılar,
- yapılaşma,
- farklı geçiş noktaları
açısından değerlendirilir.
Bu koşullar hem havai hem yeraltı çözümünün uygulanabilirliğini etkileyebilir.
Yerleşim ve Fiziksel Koridor
Havai hat için direk konumları ve hat koridoru önem taşırken, yeraltı hattında kablo güzergâhı ve mevcut yeraltı altyapıları dikkate alınır.
Bu nedenle aynı uzunluğa sahip iki hat tamamen farklı uygulama gerektirebilir.
Bağlantı Noktası ve Kapasite
Enerjinin nereden alınacağı ve nereye aktarılacağı, hattın temel tasarım girdilerindendir.
Gerilim seviyesi, kapasite ve bağlantı noktası netleşmeden iletken veya kablo sistemi hakkında sağlıklı karar vermek mümkün değildir.
İşletme ve Müdahale Koşulları
Hat yalnızca inşa edilen bir tesis değildir; işletme süreci boyunca takip ve gerektiğinde müdahale edilmesi gereken bir altyapıdır.
Bu nedenle proje aşamasında;
- saha erişimi,
- kontrol imkânları,
- arıza durumunda erişim,
- planlı çalışmalar,
- bağlantılı tesislerin işletme koşulları
da dikkate alınmalıdır.
Serveran Enerji'nin Hat Uygulamalarından Örnekler
Enerji hattı türlerinin proje koşullarına göre farklılaşması Serveran Enerji'nin gerçek saha çalışmalarında da görülebilir.
Aydınkonak TM İrtibat Hatları EİH Projesi, 154 kV seviyesinde yaklaşık 3,9 kilometrelik tek devre enerji iletim hattını kapsar.
Diyadin TM EİH Projesi, 154 kV seviyesinde iki ayrı enerji iletim hattının tesis edilmesine yönelik tamamlanmış bir uygulamadır.
Akra Hotels GES Enerji Yeraltı Hattı Projesi ise güneş enerjisi tesislerinde üretilen elektriğin aktarılması için yeraltı enerji hattı uygulamasını kapsar.
Farklı enerji ve elektrik altyapısı uygulamalarını Projeler bölümünden inceleyebilirsiniz.
Enerji hattı projenizin güzergâh, gerilim, bağlantı ve uygulama koşullarına göre değerlendirilmesi için teklif talebinizi iletebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Havai hat mutlaka yüksek gerilim hattı mıdır?
Hayır. Havai, hattın fiziksel uygulama biçimini tanımlar. Hem orta gerilim dağıtım hatları hem de yüksek gerilim iletim hatları havai olarak uygulanabilir. Hattın dağıtım veya iletim sınıfı, gerilim seviyesi ve şebekedeki işleviyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yeraltı enerji hattı her projede daha uygun mudur?
Hayır. Yeraltı çözümünün uygunluğu güzergâh, zemin, mevcut altyapılar, kablo sistemi, bağlantı noktası ve işletme gereksinimlerine bağlıdır. Aynı şekilde havai çözüm de her güzergâh için uygun değildir. Teknik karar proje verileri üzerinden verilmelidir.
OG enerji nakil hattı ile enerji iletim hattı aynı şey midir?
Aynı anlamda kullanılmamalıdır. OG enerji nakil hattı ifadesi genellikle orta gerilim seviyesindeki dağıtım veya tesis bağlantı hatları için kullanılır. Enerji iletim hattı ise ana elektrik şebekesinde yüksek gerilim seviyesinde enerji taşınmasıyla ilişkili ayrı bir sistem işlevidir.
İlgili hizmet: Enerji Nakil ve İletim Hatları