İşletme hizmetleri ile YG işletme sorumluluğu aynı kavram değildir. İşletme hizmetleri tesisin kontrolü, işletme düzeni, kayıt-raporlama ve teknik koordinasyon gibi daha geniş süreçleri kapsayabilir. YG işletme sorumluluğu ise yüksek gerilim tesislerinde ilgili yetki koşullarını sağlayan mühendis tarafından üstlenilen özel bir teknik sorumluluk alanıdır.
İşletme Hizmetleri ile YG İşletme Sorumluluğu Aynı Şey midir?
Hayır. İki hizmetin uygulamada kesişen başlıkları bulunabilir ancak amaçları ve sorumluluk yapıları birebir aynı değildir.
Elektrik işletme hizmetleri; tesisin mevcut durumunun izlenmesi, teknik kontrollerin planlanması, işletme ve manevra düzeninin takip edilmesi, kayıtların tutulması, teknik eksikliklerin görünür hâle getirilmesi ve gerekli taraflar arasındaki koordinasyon gibi süreçleri içerebilir.
YG işletme sorumluluğunda ise bunlara ek olarak belirli bir yüksek gerilim tesisinin işletme sorumluluğunu üstlenen yetkili mühendis ve bu mühendis üzerinden yürüyen tanımlı bir sorumluluk yapısı söz konusudur.
En kısa karşılaştırma şöyledir:
| Konu | İşletme hizmetleri | YG işletme sorumluluğu |
|---|---|---|
| Ana amaç | Tesisin teknik işletme süreçlerini düzenli ve izlenebilir yürütmek | YG tesisinin tanımlı işletme sorumluluğunu üstlenmek |
| Kapsam | Kontrol, kayıt, raporlama, işletme düzeni, eksiklik takibi ve koordinasyon | YG tesisi özelinde kontrol, manevra, raporlama ve sorumluluk görevleri |
| Yetki modeli | Hizmet kapsamına göre belirlenir | İlgili yetkilendirme koşullarını sağlayan mühendis gerekir |
| Sorumluluk | Sözleşmedeki teknik hizmet sınırlarıyla belirlenir | YG işletme sorumluluğuna özgü görev ve yükümlülükler bulunur |
| Bakım/onarım | Otomatik olarak aynı hizmet değildir | İşletme sorumluluğu da doğrudan bakım-onarım hizmeti değildir |
| Teklif yaklaşımı | İhtiyaç ve çalışma kapsamına göre | Tesis + sorumluluk modeli + yetki koşulları birlikte değerlendirilir |
Bu nedenle yalnızca hizmet isimlerine bakarak iki teklifin aynı kapsamı sunduğu varsayılmamalıdır.
İşletme Hizmetleri Hangi İhtiyaçları Karşılar?
Elektrik tesisinin kurulmuş ve enerjilendirilmiş olması, teknik yönetim ihtiyacının sona erdiği anlamına gelmez.
İşletme döneminde tesisin mevcut teknik durumunun bilinmesi ve zaman içerisinde oluşan değişikliklerin takip edilmesi gerekir.
İşletme hizmetlerinin kapsamı tesisin yapısına göre şu başlıklarda oluşturulabilir:
-
tesisin mevcut durumunun değerlendirilmesi,
-
periyodik teknik kontroller,
-
işletme ve manevra düzeninin izlenmesi,
-
teknik kayıtların tutulması,
-
kontrol sonuçlarının raporlanması,
-
eksikliklerin belirlenmesi ve takibi,
-
işletme personeli ve ilgili ekipler arasındaki koordinasyon.
Buradaki temel amaç, elektrik tesisini yalnızca “çalışıyor veya çalışmıyor” yaklaşımıyla değerlendirmek yerine teknik durumunu izlenebilir hâle getirmektir.
Örneğin bir kontrolde bakım gerektirebilecek bir ekipman tespit edilmesi, işletme hizmetinin bakım işini otomatik olarak yaptığı anlamına gelmez. Tespit edilen ihtiyaç ayrıca planlanabilir ve gerekli çalışma için ilgili teknik süreç başlatılabilir.
YG İşletme Sorumluluğunu Farklı Kılan Nedir?
YG işletme sorumluluğundaki temel fark, belirli bir yüksek gerilim tesisinin işletme sorumluluğunun yetkili bir mühendis tarafından üstlenilmesidir.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğu yalnızca “tesise belirli aralıklarla gelip kontrol yapmak” şeklinde tanımlanamaz.
Sorumluluk alanı; tesisin işletme düzeni, gerekli kontroller, manevra süreci, teknik eksikliklerin raporlanması ve ilgili taraflarla koordinasyon gibi birbiriyle bağlantılı konuları içerir.
Ayrıca sorumluluğu üstlenecek kişinin gerekli güncel mesleki yetkilere sahip olması gerekir.
Hangi belgenin, çalışma modelinin veya sözleşme şeklinin geçerli olduğu ise YG işletme sorumluluğuna özgü bir konudur ve hizmet alınmadan önce güncel şartlarla ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu nedenle işletme hizmeti sağlayabilmek ile belirli bir tesisin YG işletme sorumluluğunu fiilen üstlenmek aynı anlama gelmez.
İki Hizmet Hangi Noktalarda Örtüşür?
İki hizmet arasındaki karışıklığın temel nedeni bazı çalışma başlıklarının benzer olmasıdır.
Her iki kapsamda da tesisin teknik durumu, işletme düzeni, kontroller, kayıtlar veya teknik koordinasyon gündeme gelebilir.
Örtüşebilecek alanlar arasında şunlar bulunabilir:
-
tesis durumunun incelenmesi,
-
işletme düzeninin değerlendirilmesi,
-
periyodik kontroller,
-
teknik bulguların kayıt altına alınması,
-
eksikliklerin raporlanması,
-
manevra süreçlerinin düzenli yürütülmesi,
-
bakım ekipleri veya diğer teknik taraflarla koordinasyon.
Ancak bir iş kaleminin her iki hizmette de bulunabilmesi, iki hizmetin hukuki ve teknik sorumluluk açısından aynı olduğu anlamına gelmez.
Fark, çoğu zaman yapılan işlemin isminden çok hangi sorumluluk modeli altında ve kim tarafından gerçekleştirildiğinde ortaya çıkar.
Kontrol ve Raporlama Açısından Fark Nedir?
Periyodik kontrol ve raporlama, iki hizmetin de kullanıcı açısından en kolay karıştırılan başlıkları arasındadır.
Genel işletme hizmetinde kontrol programı; tesisin güç seviyesi, ekipman yapısı, mevcut işletme düzeni, teknik riskler ve hizmet sözleşmesinin kapsamı dikkate alınarak oluşturulabilir.
Kontrol sonuçları teknik kayıt hâline getirilerek;
-
mevcut durum,
-
takip edilmesi gereken konular,
-
tespit edilen teknik eksiklikler,
-
gerekli ilave çalışma ihtiyaçları
görünür hâle getirilebilir.
YG işletme sorumluluğunda ise kontrol ve raporlama yalnızca genel bir hizmet çıktısı değildir; işletme sorumlusunun üstlendiği sorumluluk alanıyla bağlantılıdır.
Bu nedenle “ayda kaç ziyaret yapılıyor?” sorusu tek başına iki hizmeti karşılaştırmak için yeterli değildir.
Daha doğru sorular şunlardır:
-
Kontrol hangi tesis ve ekipmanları kapsıyor?
-
Bulgular nasıl kayıt altına alınıyor?
-
Teknik eksiklikler kime bildiriliyor?
-
Eksikliklerin takibi kimin sorumluluğunda?
-
Kontrolü yapan kişi hangi görev ve yetkiyle sahada bulunuyor?
-
Raporlama genel teknik hizmet kapsamında mı, YG işletme sorumluluğu kapsamında mı yapılıyor?
Manevra ve Teknik Koordinasyon Nasıl Ayrıştırılır?
YG tesislerinde açma, kapama, enerjisiz bırakma veya yeniden enerjilendirme gibi işlemler sıradan ekipman kullanımı olarak ele alınmamalıdır.
Manevra düzeninde hangi işlemin hangi koşullarda, hangi sırayla ve kim tarafından gerçekleştirileceğinin açık olması gerekir.
Genel işletme hizmetleri kapsamında mevcut manevra düzeninin incelenmesi, dokümantasyonun değerlendirilmesi veya ilgili teknik süreçlerin koordinasyonu bulunabilir.
YG işletme sorumluluğunda ise manevra konusu, işletme sorumlusunun tanımlı görev ve sorumluluklarıyla doğrudan ilişkilidir.
Benzer bir ayrım enerji sağlayan kuruluş veya bakım ekibiyle iletişimde de görülür.
Bir hizmet sağlayıcının teknik koordinasyona destek olması ile YG işletme sorumluluğu kapsamında sorumlu mühendis sıfatıyla belirli görevleri yürütmesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Bakım ve Onarım Bu Hizmetlerin Parçası mıdır?
Otomatik olarak değil.
Bu ayrım özellikle teklif karşılaştırmasında önemlidir.
İşletme hizmeti sırasında bir ekipmanda bakım veya onarım ihtiyacı tespit edilebilir. Benzer şekilde YG işletme sorumluluğu kapsamında ekipmanın durumu takip edilerek müdahale gerektiren bir konu raporlanabilir ve gerekli bakım süreci koordine edilebilir.
Ancak:
Bakım ihtiyacını belirlemek veya bakım sürecini koordine etmek ile bakım-onarım işini gerçekleştirmek aynı hizmet değildir.
Bu nedenle teklif alınırken şu kalemler ayrı ayrı kontrol edilmelidir:
-
tesis kontrolü,
-
işletme hizmeti,
-
YG işletme sorumluluğu,
-
bakım,
-
onarım,
-
test veya ölçüm,
-
malzeme ve yedek parça,
-
saha müdahalesi.
Bir teklif içinde açıkça belirtilmemiş hizmetlerin otomatik olarak dahil olduğu varsayılmamalıdır.
İşletme Hizmeti Almak YG İşletme Sorumluluğunu Karşılar mı?
Her durumda karşılamaz.
Bir işletme hizmeti sözleşmesinde teknik kontrol, raporlama ve koordinasyon bulunması, o sözleşmenin otomatik olarak YG işletme sorumluluğunun üstlenildiği anlamına gelmez.
YG işletme sorumluluğu gereken bir tesiste ayrıca;
-
sorumluluğu kimin üstleneceği,
-
ilgili kişinin gerekli yetkilere sahip olup olmadığı,
-
uygulanacak çalışma modelinin ne olduğu,
-
sorumluluk sınırlarının nasıl tanımlandığı,
-
gerekli sözleşme ve bildirim düzeninin nasıl yürütüleceği
kontrol edilmelidir.
Bu nedenle hizmet teklifinde yalnızca “işletme hizmeti” veya “teknik kontrol” ifadesinin bulunmasına bakmak yeterli değildir.
İhtiyaç gerçekten YG işletme sorumluluğu ise teklif ve sözleşmede bunun açık şekilde tanımlanması gerekir.
Hangi Hizmete İhtiyaç Olduğu Nasıl Belirlenir?
İlk değerlendirme tesisin teknik yapısını anlamakla başlamalıdır.
Şu bilgiler hazırlanabilir:
| Tesis bilgisi | Neden gerekli? |
|---|---|
| Tesisin gerilim seviyesi | YG kapsamının değerlendirilmesine yardımcı olur |
| Trafo ve YG ekipman yapısı | İşletilecek sistemin kapsamını gösterir |
| Tek hat şeması | Elektriksel yapıyı görünür hâle getirir |
| Mevcut işletme düzeni | Bugünkü görev ve süreçlerin anlaşılmasını sağlar |
| İşletme personeli | Saha görev ve yetki yapısını gösterir |
| Mevcut kayıt ve raporlar | Mevcut teknik takip düzenini ortaya çıkarır |
| Talep edilen kontrol sıklığı | Genel hizmet kapsamının oluşturulmasına yardımcı olur |
| Beklenen sorumluluk modeli | Genel işletme hizmeti ile YG sorumluluğunu ayırır |
Bu bilgiler üzerinden ihtiyaç genel olarak üç farklı durumda ele alınabilir.
Yalnızca teknik işletme desteği gerekiyorsa: tesis kontrolü, raporlama, eksiklik takibi ve koordinasyon ağırlıklı işletme hizmeti değerlendirilebilir.
YG işletme sorumluluğu gerekiyorsa: sorumluluğu fiilen üstlenecek mühendis, güncel yetki koşulları ve ilgili sorumluluk modeli ayrıca değerlendirilmelidir.
Her iki ihtiyaç birlikte bulunuyorsa: teklif hazırlanırken ortak iş kalemleri ile YG işletme sorumluluğuna özgü görevler açık şekilde ayrıştırılmalıdır.
Teklif Karşılaştırırken Hangi Kapsamlar Kontrol Edilmeli?
İşletme hizmetleri ile YG işletme sorumluluğu tekliflerini yalnızca aylık hizmet bedeline bakarak karşılaştırmak doğru değildir.
Öncelikle tekliflerin aynı hizmeti içerip içermediği kontrol edilmelidir.
| Kontrol başlığı | Sorulması gereken soru |
|---|---|
| Hizmet türü | Genel işletme hizmeti mi, YG işletme sorumluluğu mu? |
| Tesis kapsamı | Hangi trafo, hücre ve YG ekipmanları dahil? |
| Saha kontrolü | Kontrol kapsamı ve çalışma düzeni nasıl tanımlanmış? |
| Raporlama | Hangi bulgular, hangi formatta ve kime raporlanıyor? |
| Manevra | Tarafların görev ve sorumlulukları nasıl ayrılmış? |
| Teknik koordinasyon | Enerji sağlayan kuruluş ve diğer ekiplerle rol nedir? |
| Yetki | YG sorumluluğunu fiilen kimin üstleneceği açık mı? |
| Eksiklik takibi | Tespit sonrası takip sorumluluğu kimde? |
| Bakım/onarım | Dahil mi, ayrı hizmet mi? |
| Test ve ölçümler | Dahil olduğu açıkça belirtilmiş mi? |
| Sözleşme sınırı | Hizmet sağlayıcının sorumluluğu nerede başlayıp bitiyor? |
Sağlıklı karşılaştırmanın temel prensibi şudur:
Önce hizmet kapsamlarını eşitleyin, ardından fiyatı karşılaştırın.
Sonuç olarak işletme hizmetleri ile YG işletme sorumluluğu arasında teknik olarak kesişen alanlar bulunsa da iki kavram aynı değildir.
İşletme hizmetleri daha geniş bir teknik işletme ve takip kapsamı oluşturabilirken YG işletme sorumluluğu, yüksek gerilim tesisi için yetkili mühendis üzerinden yürütülen özel bir sorumluluk modelidir.
Bu nedenle doğru hizmeti belirlerken yalnızca “hangi kontroller yapılıyor?” sorusu değil, “hangi sorumluluk kim tarafından ve hangi kapsamda üstleniliyor?” sorusu da cevaplanmalıdır.