GES fizibilite çalışması; güneş kaynağı ve beklenen üretim, tüketim profili, kullanılabilir saha veya çatı alanı, gölgelenme, elektrik altyapısı ve şebeke bağlantısı gibi teknik girdilerle; yatırım, işletme, finansman ve enerji ekonomik değeri gibi ekonomik girdileri birlikte değerlendirir. Amaç, kurulabilir kapasiteyi ve projenin farklı senaryolardaki uygulanabilirliğini karar öncesinde görünür hale getirmektir.
GES Fizibilite Çalışmasının Amacı Nedir?
GES fizibilitesinin amacı yalnızca belirli bir alana kaç panel sığacağını hesaplamak değildir.
Çalışma üç temel soruya cevap vermelidir:
- Teknik olarak nasıl bir sistem uygulanabilir?
- Bu sistemden hangi üretim aralığı beklenebilir?
- Teknik çözümün ekonomik karşılığı hangi varsayımlara bağlıdır?
Bu nedenle fizibilite, GES projelendirme sürecinden önceki karar katmanı olarak düşünülebilir.
Fizibilite sonucunda kesin uygulama projesinin bütün ayrıntıları oluşmaz. Ancak sonraki mühendislik çalışmasının hangi kapasite ve sistem yaklaşımı üzerinden ilerleyebileceği daha açık hale gelir.
Teknik Fizibiliteye Hangi Verilerle Başlanır?
Sağlıklı bir ön değerlendirme için yalnızca güneşlenme verisi yeterli değildir.
Projenin yapısına göre başlangıçta;
- tesisin konumu,
- elektrik tüketim verileri,
- çatı veya arazi bilgileri,
- kullanılabilir alan,
- gölgelenme oluşturan unsurlar,
- mevcut elektrik altyapısı,
- trafo ve ana pano bilgileri,
- bağlantı gerilimi ve bağlantı noktası,
- planlanan kapasite değişiklikleri
birlikte incelenir.
Bu verilerin birbiriyle ilişkisi önemlidir.
Örneğin geniş bir kurulum alanının bulunması yüksek kapasiteli GES’in otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez. Tüketim yapısı veya elektrik bağlantı koşulları farklı bir kapasite yaklaşımı gerektirebilir.
Güneş Kaynağı ve Üretim Tahmini Nasıl Ele Alınır?
GES fizibilitesinin en önemli çıktılarından biri beklenen enerji üretimidir.
Ancak üretim tahmini yalnızca yıllık güneşlenme saatine bakılarak oluşturulmamalıdır.
Işınım ve Meteorolojik Veriler
Projenin bulunduğu konumdaki güneş ışınımı üretim modelinin temel girdilerindendir.
Bunun yanında sıcaklık gibi meteorolojik koşullar da fotovoltaik sistemin davranışını etkileyebilir.
Bu veriler üzerinden farklı panel yerleşimleri ve sistem konfigürasyonları için yıllık ve dönemsel üretim tahminleri oluşturulabilir.
Ulusal veya bölgesel güneş potansiyeli verileri ilk değerlendirmede yararlı olsa da proje konumuna özel modellemenin yerini tek başına tutmaz.
Gölgelenme, Yönlenme ve Sistem Kayıpları
Teorik panel gücü ile şebekeye veya tesise aktarılabilecek gerçek enerji miktarı aynı değildir.
Üretim tahmininde projenin yapısına göre;
- gölgelenme,
- panel yönü ve eğimi,
- sıcaklık etkileri,
- invertör kayıpları,
- kablo kayıpları,
- elektriksel uyumsuzluklar,
- sistemin kullanılabilirliği
gibi faktörler dikkate alınmalıdır.
Amaç iyimser bir üretim rakamı oluşturmak değil, gerçek proje koşullarını yansıtan makul bir üretim senaryosu geliştirmektir.
Çatı veya Arazi Koşulları Fizibiliteyi Nasıl Etkiler?
Çatı ve arazi projelerinde aynı fotovoltaik teknoloji kullanılsa da saha fizibilitesi farklı girdiler üzerinden ilerler.
Çatı GES projelerinde özellikle;
- yapının ve taşıyıcı sistemin durumu,
- kullanılabilir net çatı yüzeyi,
- çatı geometrisi,
- baca, ışıklık ve mekanik ekipmanlar,
- gölgelenme,
- erişim ve kablo güzergâhları
önem kazanır.
Arazi GES projelerinde ise;
- saha eğimi,
- topografya,
- zemin,
- panel yerleşim alanı,
- saha erişimi,
- mevcut ve gerekli elektrik altyapısı,
- bağlantı noktasına olan ilişki
daha belirleyici olabilir.
Bu nedenle fizibilitedeki “kullanılabilir alan” yalnızca toplam metrekare olarak değerlendirilmemelidir.
Tüketim Profili Sistem Kapasitesini Nasıl Etkiler?
Özellikle tüketim tesisiyle ilişkili GES projelerinde yalnızca yıllık toplam elektrik tüketimi yeterli bilgi sağlamaz.
Tüketimin ne zaman gerçekleştiği de önemlidir.
Bu nedenle mümkün olduğunda;
- aylık tüketim,
- günlük yük yapısı,
- gündüz-gece farkı,
- vardiya düzeni,
- hafta içi/hafta sonu değişimi,
- mevsimsel tüketim,
- gelecekte devreye alınacak yeni yükler
değerlendirilmelidir.
GES üretimi ile tüketimin zaman açısından ne kadar örtüştüğü, üretilen elektriğin tesis içinde değerlendirilme oranını etkileyebilir.
Bu durum doğrudan ekonomik fizibiliteye yansır.
Elektrik Altyapısı ve Şebeke Bağlantısı Neden Erken İncelenmelidir?
GES fizibilitesinde yalnızca üretim tarafına bakmak yeterli değildir.
Üretilen elektriğin tesise veya şebekeye hangi noktadan bağlanacağı da erken aşamada değerlendirilmelidir.
Mevcut tesisin yapısına göre;
- trafo kapasitesi,
- ana dağıtım sistemi,
- pano ve şalt altyapısı,
- bağlantı gerilimi,
- koruma ve ölçüm düzeni,
- kablo altyapısı,
- bağlantı noktası
proje kapasitesini veya ilave yatırım ihtiyacını etkileyebilir.
Örneğin PV alanı yüksek kapasiteyi fiziksel olarak mümkün kılarken mevcut elektrik altyapısının yenilenmesi veya ilave bağlantı yatırımları gerekebilir.
Bu maliyetlerin fizibilite sonrasında ortaya çıkması ekonomik değerlendirmeyi önemli ölçüde değiştirebilir.
Ön Sistem Tasarımında Hangi Kararlar Verilir?
Fizibilite ayrıntılı uygulama projesi değildir; ancak ekonomik değerlendirme yapabilmek için yeterli teknik tanım oluşturulmalıdır.
Ön tasarım kapsamında projenin yapısına göre;
- yaklaşık kurulu güç,
- panel yerleşim yaklaşımı,
- panel teknolojisi veya özellik sınıfı,
- invertör mimarisi,
- DC/AC sistem ilişkisi,
- tahmini kablo ve bağlantı altyapısı,
- gerekli trafo veya şalt ihtiyaçları,
- bağlantı noktası
tanımlanabilir.
Bu aşamada belirli marka veya ürünün seçilmiş olması her zaman gerekli değildir.
Ancak maliyet ve üretim modelinin güvenilir olabilmesi için sistemin teknik kapsamı yeterince açık olmalıdır.
Ekonomik Fizibilitede Hangi Maliyetler Hesaba Katılır?
Ekonomik model yalnızca güneş panellerinin satın alma maliyetinden oluşmaz.
Fizibilitede maliyet kalemlerinin projenin gerçek kapsamını mümkün olduğunca yansıtması gerekir.
İlk Yatırım Maliyetleri
Projenin yapısına göre başlangıç yatırımı;
- güneş panelleri,
- invertörler,
- konstrüksiyon,
- elektrik ekipmanları,
- kablolama,
- koruma ve ölçüm sistemleri,
- trafo veya şalt ihtiyacı,
- enerji hattı veya bağlantı altyapısı,
- saha/inşaat işleri,
- mühendislik ve projelendirme,
- proje onayı ve ilgili idari süreçler
gibi farklı kalemlerden oluşabilir.
Her projede bütün bu kalemlerin bulunması gerekmez.
Bu nedenle birim kurulu güç üzerinden alınan genel piyasa rakamını doğrudan yatırım bedeli kabul etmek yerine proje kapsamı üzerinden maliyet oluşturmak daha sağlıklıdır.
İşletme ve Yaşam Döngüsü Maliyetleri
GES’in ekonomik değerlendirmesi kurulum gününde sona ermez.
Projenin çalışma dönemi boyunca öngörülebilecek;
- işletme ve izleme,
- planlı bakım,
- temizlik ihtiyacı,
- sigorta,
- olası ekipman değişimleri,
- saha veya tesisle ilişkili sürekli giderler
ekonomik modelde dikkate alınabilir.
Özellikle uzun dönemli projeksiyonda gelecekteki ekipman değişimleri ve üretim performansındaki değişimlerin göz ardı edilmesi ekonomik sonucu olduğundan daha olumlu gösterebilir.
Finansman Varsayımları
Projenin öz kaynakla veya finansman kullanılarak gerçekleştirilmesi ekonomik sonuçları değiştirebilir.
Modelin yapısına göre;
- finansman oranı,
- borç maliyeti,
- vade,
- sermaye maliyeti,
- iskonto oranı,
- para birimi ve kur varsayımları
değerlendirilebilir.
Bu varsayımlar güncel teklif ve finansman koşulları üzerinden oluşturulmalıdır.
Üretilen Elektriğin Ekonomik Değeri Nasıl Belirlenir?
Bir GES projesinde üretilen bütün elektriğin ekonomik değeri her zaman aynı olmayabilir.
Özellikle tüketim tesisleriyle ilişkili projelerde üretim iki farklı kullanım biçimine ayrılabilir:
Tesiste değerlendirilen enerji: GES üretiminin aynı dönemde tesis tüketimini karşılayan bölümü.
İhtiyaç fazlası enerji: Tesis tüketiminin üzerinde oluşan ve bağlantı/mevzuat modeline göre farklı şekilde değerlendirilebilen bölüm.
Bu nedenle ekonomik modelde yalnızca yıllık toplam kWh üretim tahmini bulunması yeterli değildir.
Üretim ve tüketimin zaman içindeki ilişkisi ile değerlendirme tarihinde geçerli olan elektrik fiyatı, sözleşme yapısı, mahsuplaşma ve ihtiyaç fazlası enerji koşulları da dikkate alınmalıdır.
Elektrik fiyatlarının gelecekte nasıl değişeceği kesin olarak bilinemeyeceği için uzun dönemli modelde farklı fiyat senaryoları kullanılması daha sağlıklıdır.
Geri Ödeme Süresi Tek Başına Yeterli midir?
Basit geri ödeme süresi GES fizibilitesinde kolay anlaşılır bir göstergedir; ancak projenin bütün ekonomik yapısını tek başına açıklamaz.
Örneğin basit geri ödeme hesabı;
- paranın zaman değerini,
- finansman maliyetini,
- uzun dönemli işletme giderlerini,
- farklı yıllardaki nakit akışlarını
yeterince yansıtmayabilir.
Projenin büyüklüğüne ve karar modeline göre basit geri ödeme süresinin yanında;
- net bugünkü değer,
- iç kârlılık oranı,
- seviyelendirilmiş elektrik maliyeti,
- proje dönemi nakit akışı
gibi göstergeler de değerlendirilebilir.
Hangi göstergenin daha anlamlı olduğu projenin yatırım ve tüketim modeline bağlıdır.
Senaryo ve Hassasiyet Analizi Neden Yapılır?
Fizibilite sonuçları birçok varsayıma bağlıdır.
Örneğin;
- üretim beklenenden düşük kalırsa,
- yatırım maliyeti yükselirse,
- bağlantı için ilave altyapı gerekirse,
- finansman maliyeti değişirse,
- elektrik ekonomik değeri farklılaşırsa
projenin sonucu da değişir.
Bu nedenle tek bir “kesin fizibilite sonucu” yerine farklı senaryoların karşılaştırılması daha sağlıklı karar desteği sağlar.
Örneğin model;
- temel senaryo,
- daha temkinli senaryo,
- alternatif maliyet veya üretim senaryosu
üzerinden değerlendirilebilir.
Hassasiyet analizi, projenin hangi değişkenlere daha duyarlı olduğunu gösterir.
Bu bilgi yalnızca yatırım kararını değil, daha sonraki mühendislik çalışmalarında hangi konuların daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini de ortaya koyabilir.
GES Fizibilite Çalışmasının Çıktısı Ne Olmalıdır?
İyi yapılandırılmış bir fizibilite çalışması yalnızca “uygun” veya “uygun değil” sonucuyla bitmemelidir.
Projenin kapsamına göre çalışma sonunda;
- değerlendirilen teknik varsayımlar,
- uygulanabilir kapasite aralığı,
- ön sistem yaklaşımı,
- beklenen yıllık ve dönemsel üretim,
- üretim kayıplarına ilişkin varsayımlar,
- üretim-tüketim ilişkisi,
- bağlantı ve elektrik altyapısı ihtiyacı,
- yatırım kapsamı,
- işletme ve yaşam döngüsü giderleri,
- ekonomik senaryolar,
- kritik risk ve belirsizlikler
görünür hale gelmelidir.
Bu çıktı sonraki GES projelendirme çalışmasının başlangıç verisini oluşturur.
Fizibilite sonrasında saha ölçümleri, ayrıntılı mühendislik, bağlantı değerlendirmeleri ve güncel ekipman/maliyet bilgileri geliştikçe proje parametrelerinin revize edilmesi normaldir.
Fizibilite İçin Hangi Bilgiler Hazırlanmalıdır?
İlk teknik-ekonomik değerlendirmeye başlamadan önce aşağıdaki verilerin hazırlanması çalışmanın kalitesini artırır.
| Başlangıç bilgisi | Fizibilitedeki kullanımı |
|---|---|
| Elektrik faturaları ve tüketim kayıtları | Enerji ihtiyacını ve mevcut maliyet yapısını anlamak |
| Saatlik/ölçüm bazlı tüketim verileri | Üretim-tüketim eşleşmesini değerlendirmek |
| Kurulum alanı veya çatı planları | Kullanılabilir alanı belirlemek |
| Saha/çatı fotoğrafları ve teknik bilgiler | Fiziksel kısıtları görmek |
| Konum bilgisi | Güneş kaynağı ve meteorolojik modelleme |
| Mevcut tek hat şeması | Elektrik altyapısını değerlendirmek |
| Trafo ve ana pano bilgileri | Bağlantı ve kapasite değerlendirmesi |
| Mevcut bağlantı gerilimi | Şebeke entegrasyonunu değerlendirmek |
| Planlanan yeni yükler | Gelecekteki tüketim yapısını modellemek |
| Güncel maliyet/teklif verileri | Ekonomik modeli oluşturmak |
| Finansman yaklaşımı | Nakit akışı ve sermaye maliyetini değerlendirmek |
Bu bilgiler nihai uygulama projesinin yerine geçmez. Fizibilitenin amacı, ayrıntılı mühendislik ve yatırım değerlendirmesine geçmeden önce projenin teknik ve ekonomik çerçevesini görünür hale getirmektir.
Serveran Enerji’nin fizibilite, projelendirme, elektrik altyapısı, saha uygulaması, test ve devreye alma yaklaşımını Güneş Enerji Sistemleri sayfasından inceleyebilirsiniz.
Gerçek GES ve enerji altyapısı çalışmalarını Projeler bölümünde görebilirsiniz.
GES projenizin tüketim, saha veya çatı ve mevcut elektrik altyapısı bilgilerini paylaşarak teklif talebinde bulunabilirsiniz.